Sorunun asıl nedenini bulmak: Pareto grafiği ve 5 Neden
Bir şey sürekli ters gidiyorsa iki soru işe yarar: Hangisine önce bakmalıyım? ve Neden oluyor? Kalite mühendisliğinden gelen iki basit araç bu sorulara cevap veriyor.
Önce neye bakmalı: Pareto grafiği
Pareto grafiği, çubukların büyükten küçüğe dizildiği ve üzerinde birikimli toplamı gösteren bir çizgi bulunan bir grafik. Adını İtalyan ekonomist Vilfredo Pareto’dan alıyor. Sol eksende sayı (sıklık, maliyet gibi), sağ eksende birikimli yüzde yer alıyor.
Amacı önceliklendirmek: en sık görülen hataları veya şikâyetleri öne çıkararak, en az emekle en büyük iyileşmeyi sağlayacak noktayı göstermek. “Sorunların büyük kısmı az sayıdaki nedenden gelir” fikrine dayandığı için sıkça “80/20 kuralı” olarak anılıyor; ama bu bir doğa kanunu değil, bir sezgi. Kendi verine bakıp kontrol etmen gerekiyor.
Neden oluyor: 5 Neden
Yöntem, “neden?” sorusunu art arda sormaktan ibaret. Toyota’da Sakichi Toyoda’ya dayandırılıyor ve Taiichi Ohno tarafından Toyota Üretim Sistemi’nin parçası olarak yaygınlaştırıldı. Ohno’nun ifadesiyle, “neden”i beş kez tekrarlamak sorunun mahiyetini ve çözümünü ortaya çıkarıyor.
Kaynaklardaki örnek: Bir üretim hattında cıvatalar yanlış dişleniyor.
- Diş açma temiz değil.
- Kesici takım değiştirilmemiş.
- Yedek takım kutusu boş.
- Kutunun içindekiler rafın altına düşmüş.
- Kök neden: Rafın paslanmış ayağı kırılmış, raf dengesini kaybetmiş.
Geçici çözüm ayağı değiştirmek olurdu; asıl çözüm ise düzenli kontrol süreci kurmak.
Sınırlarını bil
5 Neden yöntemi eleştirilmiyor değil. Eleştirenlere göre insanlar çoğu zaman kök nedene değil belirtiye varıp duruyor, sonuç soruyu soran kişinin bilgisine bağlı kalıyor ve “beş” sayısı keyfi: gerçek neden üçüncü soruda da altıncı soruda da çıkabilir. Karmaşık sorunlarda balık kılçığı diyagramı gibi alternatifler de öneriliyor.
İkisini birlikte kullanmak
Önce Pareto ile en sık tekrar eden sorunu bul, sonra yalnızca onun için 5 Neden uygula. Bir yazılım örneği: Bu ay gelen hata kayıtlarını türüne göre say; en sık iki türü seç; onlar için “neden” zincirini kur. Böylece her şeyi aynı anda düzeltmeye çalışmak yerine, etkisi en büyük yere emek harcarsın.